Alergia skórna – jakie są jej objawy? Jak sobie radzić z uczuleniem na skórze?
Liczba osób zmagających się z alergiami stale rośnie i problem ten dotyczy pacjentów w każdym wieku. Choć skłonność do uczuleń bywa uwarunkowana genetycznie, za obserwowany wzrost zachorowań w dużej mierze odpowiada współczesny styl życia. Ograniczony kontakt z naturalnymi mikroorganizmami sprawia, że układ odpornościowy zaczyna reagować nadmiernie na substancje, które dla zdrowych osób pozostają całkowicie nieszkodliwe. Warto zaznaczyć, że alergia może przyjąć różne postacie – od uciążliwego kataru i kichania, przez dolegliwości pokarmowe, aż po różnorodne zmiany na skórze. W tym artykule skupimy się właśnie na alergii skórnej. Wyjaśnimy, jakie objawy mogą na nią wskazywać, co najczęściej je wywołuje oraz jak skutecznie łagodzić uciążliwe symptomy.
Zaktualizowano dnia , zatwierdzone przez eksperta medycznego – dr. n. med. Małgorzata Mazur.
Spis treści
Najważniejsze informacje w skrócie:
- Alergia skórna to nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego na substancje (alergeny), które dla większości osób pozostają całkowicie nieszkodliwe.
- Do najczęstszych objawów alergii skórnej należą zmiany miejscowe (np. zaczerwienienie, obrzęk), zmiany rozsiane (np. wysypka o różnym charakterze, bąble pokrzywkowe, nadmierna suchość i złuszczanie skóry).
- Zmianom skórnym towarzyszy różnie nasilony świąd oraz pieczenie.
- Uczulenie na skórze mogą wywoływać alergeny kontaktowe, wziewne i pokarmowe, m.in. kosmetyki, detergenty, pyłki, roztocza czy niektóre produkty spożywcze.
- Do najczęściej występujących chorób o podłożu alergicznym zalicza się atopowe zapalenie skóry (AZS), alergiczne kontaktowe zapalenie skóry oraz pokrzywkę.
- Podstawą postępowania w alergicznych chorobach skóry jest diagnostyka czynnika przyczynowego (alergenu) i jego eliminacja (choć nie zawsze jest to możliwe) oraz stosowanie odpowiednich leków.
- Ważnym wsparciem w terapii pozostaje odpowiednia pielęgnacja skóry, oparta na jej łagodnym oczyszczaniu, regularnym nawilżaniu i wzmacnianiu bariery ochronnej.
- Należy pamiętać, iż reakcje alergiczne mogą pojawić się bardzo nagle i mieć gwałtowny przebieg, a zmianom na skórze mogą towarzyszyć inne, niebezpieczne objawy ze strony organizmu, np. problemy z oddychaniem (duszność, świszczący oddech), osłabienie, zawroty głowy (spadek ciśnienia) oraz obrzęk twarzy, warg, języka lub gardła. Są to sytuacje, które wymagają natychmiastowego kontaktu z lekarzem (np. SOR) lub wezwania pogotowia ratunkowego.
Czym jest alergia skórna?
Alergia skórna to nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego na substancje, które u większości ludzi nie wywołują żadnych dolegliwości. Mogą to być m.in. pyłki roślin, sierść zwierząt, roztocza kurzu domowego, składniki kosmetyków, detergenty, metale, leki czy niektóre produkty spożywcze. U osoby zdrowej układ odpornościowy uruchamia mechanizmy obronne jedynie wtedy, gdy rozpozna rzeczywiste zagrożenie dla organizmu, takie jak wirusy, bakterie czy inne chorobotwórcze drobnoustroje. Natomiast u osoby z alergią ten sam układ błędnie identyfikuje alergen jako niebezpieczny i uruchamia reakcję immunologiczną. W odpowiedzi organizm wytwarza przeciwciała IgE, które po ponownym kontakcie z alergenem pobudzają komórki odpornościowe do uwolnienia histaminy i innych substancji odpowiedzialnych za rozwój stanu zapalnego. To właśnie działanie tych mediatorów powoduje pojawienie się charakterystycznych objawów skórnych, takich jak zaczerwienienie, świąd, wysypka, pokrzywka czy obrzęk.
Najczęstsze przyczyny alergii skórnych
Dokładne mechanizmy odpowiedzialne za rozwój alergii skórnych wciąż nie zostały w pełni poznane. Dawniej powstawanie zmian uczuleniowych przypisywano głównie czynnikom genetycznym – przykładem jest skłonność do atopii, która często ujawnia się już w dzieciństwie, szczególnie jeśli występowała ona u rodziców. Choć uwarunkowania genetyczne i zaburzenia w pracy układu odpornościowego nadal odgrywają kluczową rolę, dynamiczny wzrost zachorowań nie pozostawia wątpliwości, że ogromny wpływ na stan naszej skóry mają czynniki środowiskowe oraz styl życia. Najwięcej przypadków diagnozuje się w krajach wysokorozwiniętych. [1] Do czynników cywilizacyjnych sprzyjających alergiom należą m.in. postępująca urbanizacja, zanieczyszczenie powietrza, powszechne stosowanie antybiotyków, wysoko przetworzona dieta, a także chemia stosowana w przemyśle czy w nowych materiałach budowlanych. Istotną rolę odgrywa również tzw. hipoteza higieniczna – przesadna dbałość o czystość i mniejszy kontakt z mikroorganizmami sprawiają, że układ odpornościowy staje się nadwrażliwy. [3]
Jakie są objawy alergii skórnej?
Objawy alergii skórnej mogą pojawiać się na różnych częściach ciała, a czas ich wystąpienia bywa bardzo różny – od kilkunastu sekund lub minut do nawet kilku dni od kontaktu z alergenem. Rodzaj i intensywność zmian zależą od postaci alergii oraz indywidualnych cech organizmu. Do najczęstszych objawów należą:
- zaczerwienienie,
- swędzenie skóry,
- pieczenie skóry,
- miejscowe uczucie ciepła,
- bąble pokrzywkowe,
- obrzęk naczynioruchowy,
- zmiany rozsiane “wysypka”,
- zmiany miejscowe o typie wyprysku,
- pęcherzyki i pęcherze,
- nadmiernie sucha skóra,
- nadmierne rogowacenie i złuszczanie naskórka,
- nadżerki,
- strupy.
Lokalizacja zmian w dużej mierze zależy od rodzaju czynnika uczulającego. Jeśli są to alergeny wziewne, najczęściej zmiany chorobowe lokalizują się na na twarzy (m.in. okolica powiek), na szyi i za uszami. Mogą towarzyszyć im również inne symptomy, takie jak np. łzawienie oczu, przekrwienie spojówek, kaszel i katar – ale niekoniecznie. Z kolei w przypadku alergii kontaktowej zmiany skórne początkowo lokalizują się w miejscu bezpośredniego kontaktu z czynnikiem uczulającym, często na twarzy i rękach, ale mają zdolność przekraczania miejsca kontaktu. Czasem może dojść do tzw. wtórnej alergizacji i pojawienia się rumieniowych, swędzących zmian chorobowych też w innych miejscach na skórze. Natomiast alergia pokarmowa wywołuje często rozsiane zmiany skórne na różnych partiach ciała, o zmiennym nasileniu.
Jakie alergeny mogą wywoływać uczulenie na skórze?
Alergia skórna może być wywołana zarówno przez alergeny kontaktowe, jak i wziewne oraz pokarmowe. W przypadku tych pierwszych zmiany pojawiają się w miejscu bezpośredniej styczności skóry z substancjami uczulającymi, które można znaleźć w codziennie używanych produktach, takich jak:
- składniki kosmetyków, głównie chemiczne konserwanty, barwniki, substancje zapachowe,
- składniki środków piorących,
- substancje chemiczne zawarte w detergentach stosowanych w trakcie porządków,
- składniki biżuterii (zwłaszcza metale ciężkie, takie jak nikiel),
- związki stosowane do produkcji i konserwacji odzieży,
- lateks obecny w jednorazowych rękawiczkach,
- w jadzie owadów.
Z kolei najczęściej uczulającymi alergenami wziewnymi są:
- pyłki roślin wiatropylnych, np. brzozy,
- roztocza kurzu domowego,
- białka zawarte w ślinie zwierząt – potocznie uczulenie takie określa się jako alergię skórną na kota lub psa, jednak w rzeczywistości uczula nie sierść zwierząt, a wspomniane składniki śliny,
- grzyby pleśniowe.
Różnego rodzaju zmiany skórne mogą również wystąpić w wyniku działania substancji zawartych w żywności. Często uczulające alergeny pokarmowe to:
- białka mleka krowiego;
- białka jaja kurzego;
- owoce, warzywa;
- orzechy;
- gluten;
- owoce morza;
- niektóre leki.
Choroby skóry o podłożu alergicznym
U podłoża wielu problemów skórnych leżą czynniki alergiczne, co sprawia, że właściwe rozpoznanie przyczyny ma duże znaczenie dla doboru skutecznej pielęgnacji oraz właściwego leczenia. Do najczęściej spotykanych chorób skóry o podłożu alergicznym zalicza się atopowe zapalenie skóry (AZS), alergiczny wyprysk kontaktowy oraz pokrzywkę.
Atopowe zapalenie skóry (AZS)
Jest to przewlekła choroba, nawrotowa, zapalna choroba skóry, która w większości przypadków diagnozowana jest u dzieci, ale może dotyczyć osób w każdym wieku. AZS ma podłoże genetyczne oraz immunologiczne, a na jego przebieg mają wpływ czynniki środowiskowe. Choroba przebiega z okresami zaostrzeń i ustępowania objawów (tzw. remisji). Choroba charakteryzuje się uszkodzeniem bariery naskórkowej, nasiloną suchością skóry, silnym świądem oraz pojawianiem się zmian skórnych w postaci rumieniowych ognisk, często z obecnością pęcherzyków, grudek, przeczosów, strupów, a z czasem ognisk pogrubiałej, szorstkiej skóry, z nasilonym wzmożonym rysunkiem bruzd naskórkowych (lichenizacja). Zmiany chorobowe lokalizują się różnych partiach ciała, co zależy m.in. od wieku osoby chorej. W przypadku niemowląt i małych dzieci dermatoza dotyczy głównie twarzy (np. policzków i czoła), oraz okolic zgięciowych (np. szyi, zgięć łokciowych, dołów podkolanowych i nadgarstków). U osób starszych utrzymuje się nasilona suchość skóry oraz zmiany częściej rozwijają się także na tułowiu lub w okolicy twarzy, dekoltu czy dłoni). W przebiegu AZS skóra ma uszkodzoną barierę ochronną, jest szorstka, swędząca i podatna np. na nadkażenia bakteryjne, wirusowe i grzybicze.
Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry
Schorzenie to określa się również jako alergiczny wyprysk kontaktowy. Objawia się występowaniem odczynu zapalnego w miejscu kontaktu z alergenem, najczęściej po upływie 24–48 godzin. Najczęstszymi alergenami są tutaj metale (np. nikiel, chrom, kobalt), substancje zapachowe, konserwanty, gumy, barwniki, leki miejscowe lub ich podłoża. Choroba może mieć charakter ostry, podostry oraz przewlekły, co znacząco odróżnia je od siebie pod względem obrazu klinicznego. W przebiegu wyprysku ostrego dominują rumień, pęcherzyki, grudki, nadżerki, natomiast w fazie przewlekłej widzimy nadmierną suchość, rogowacenie, pęknięcia, strupy, złuszczanie. Zmiany skórne bardzo swędzą. Ważną cechą wyprysku alergicznego jest to, iż zmiany skórne często rozprzestrzeniają się poza miejsce bezpośredniego kontaktu z alergenem. Wyprysk przewlekły, np. skóry dłoni może być związany z wykonywaną pracą i jest zaliczany do chorób zawodowych.
Zdarza się też, że wyprysk kontaktowy występuje pod wpływem np. substancji drażniącej, wówczas nazywamy go wypryskiem kontaktowym z podrażnienia lub wypryskiem niealergicznym. Może pojawić się u każdego człowieka, u którego doszło do uszkodzenia bariery naskórkowej przez zewnętrzny czynnik drażniący, np. detergenty, czynniki chemiczne w miejscu pracy, czy czynniki środowiskowe. W tym przypadku choroby objawy występują tylko w miejscu bezpośredniego kontaktu z substancją drażniącą, np. na dłoniach.
Pokrzywka
Pokrzywka to schorzenie skóry charakteryzujące się nagłym pojawieniem się swędzących, uniesionych ponad powierzchnię skóry bąbli, przypominających zmiany występujące po kontakcie z pokrzywą. Najczęściej ma postać ostrą, która utrzymuje się do 6 tygodni i zwykle jest związana z reakcją alergiczną, infekcją lub przyjmowaniem niektórych leków. W wielu przypadkach objawy ustępują samoistnie w ciągu kilku godzin lub dni, nie pozostawiając śladów na skórze. Znacznie większym wyzwaniem diagnostycznym i leczniczym jest pokrzywka przewlekła, trwająca ponad 6 tygodni. W diagnostyce choroby szukamy jej możliwej przyczyny, jednak często pozostaje ona nieznana (tzw. pokrzywka idiopatyczna). Głównym zagrożeniem dla pacjentów w przebiegu pokrzywki nie są zmiany skórne, ale możliwe objawy ogólnoustrojowe, które mogą się pojawić (np. wstrząs anafilaktyczny, czy obrzęk naczynioruchowy z ryzykiem obrzęku krtani).
Jak wygląda diagnostyka i leczenie alergii skórnych?
Podstawą skutecznego leczenia jest dokładna diagnostyka i wyeliminowanie alergenu, który wywołuje reakcje skórne. Jednak nie zawsze wyniki są proste do uzyskania. W chwili ostrej reakcji skórnej pacjent wymaga leczenia objawowego, łagodzącego nasilenie zmian oraz występujący świąd (z zastosowaniem leków miejscowych oraz leków ogólnych, np. leków przeciwhistaminowych). Aby ustalić, co uczula skórę, konieczna jest wizyta u specjalisty – dermatologa lub alergologa. Lekarz może zlecić badania laboratoryjne (z krwi), inne badania diagnostyczne oraz testy alergiczne (skórne testy punktowe STP z alergenami wziewnymi i pokarmowymi i naskórkowe testy płatkowe NTP z alergenami kontaktowymi). Wskazana jest również samodzielna obserwacja organizmu - warto w szczególności zwrócić uwagę, kiedy dochodzi do nasilenia zmian – np. po zjedzeniu konkretnego produktu, zastosowaniu nowego kosmetyku lub proszku do prania. Nasilenie lub pojawienie się zmian skórnych też czasem może mieć związek ze stresem.
Leczenie każdej z chorób alergicznych powinno być prowadzone przez specjalistę, ponieważ indywidualizacja terapii jest tu niezwykle ważna, a różne nasilenia zmian skórnych wymagają odpowiednio dobranego postępowania terapeutycznego. W leczeniu najczęściej stosuje się leki przeciwhistaminowe (które blokują wydzielanie histaminy odpowiedzialnej za świąd i bąble) oraz leki przeciwzapalne (np. maści lub kremy z glikokortykosteroidami, które szybko łagodzą silny stan zapalny i obrzęk). Uzupełnieniem terapii jest odpowiednia pielęgnacja skóry z zastosowaniem delikatnych preparatów nawilżających i odbudowujących barierę ochronną podrażnionej skóry.
Pielęgnacja skóry zależna od typu zmian skórnych
Podstawą codziennej pielęgnacji pacjentów z AZS są emolienty (np. z gamy Avène XeraCalm A.D), które intensywnie nawilżają i natłuszczają skórę, odbudowują barierę ochronną, mają działanie przeciwzapalne, a także skutecznie redukują świąd. Ich stosowanie powinno być regularne, aby nie dopuszczać do nasilenia choroby, jednocześnie ograniczając konieczność stosowania leków. Emolienty stanowią podstawowe środki do leczenia skóry suchej i atopowego zapalenia skóry. Działają poprzez zapewnienie bariery dla skóry dotkniętej AZS, zatrzymują wilgoć i chronią ją przed czynnikami drażniącymi. Ogólnie uważa się, że częstość aplikacji emolientów powinna być dobierana indywidualnie tak, aby suchość skóry była minimalna. Ważny jest wybór produktu, który będzie akceptowalny pod względem kosmetycznym i którego pacjenci będą faktycznie używać długotrwale. W sytuacji zaostrzenia AZS i pojawienia się zmian skórnych konieczne jest zastosowanie odpowiednich leków miejscowych (glikokortykosteroidów i / lub inhibitorów kalcyneuryny). Leki te przepisuje lekarz i ustala zalecenia dla konkretnego pacjenta. Po uzyskaniu poprawy stanu dermatologicznego i w trakcie prowadzonego leczenia kluczowa staje się pielęgnacja przyspieszająca regenerację oraz ułatwiająca prawidłowe gojenie. W tej roli bardzo dobrze sprawdza się Cicalfate+ Regenerujący krem ochronny – działający, jako ochronny opatrunek, łagodzący dyskomfort, poprawiający stan skóry i ograniczający ryzyko namnażania się bakterii, jednocześnie nie zaburzający naturalnego mikrobiom skóry.
Natomiast w przypadku skóry wrażliwej, skłonnej do alergii mogą sprawdzić się produkty z gamy Avène Tolérance. Są to dermokosmetyki stworzone właśnie z myślą o skórze z obniżonym progiem tolerancji i skłonnej do alergii.
Pacjentom, którzy cierpią na alergiczne choroby skóry warto zwrócić uwagę, by nie korzystali z kosmetycznych środków pielęgnacyjnych, by wybierali linie dermoskometyków przeznaczonych dla skóry wrażliwej. Dermokosmetyki mają mniejszą tendencję do wywoływania alergii i podrażnień, nie zawierają substancji zapachowych, barwników, czy konserwantów, co redukuje ryzyko wystąpienia, np. uczulenia kontaktowego.
Wskazane jest zwrócenie uwagi na stosowanie łagodnych środków myjących, unikanie stosowanie klasycznych mydeł, stosowanie odpowiedniej temperatury wody, delikatnego osuszenia skóry, z zastosowaniem preparatów nawilżających w ciągu 3-5 minut po umyciu.
W przypadku alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, np. rąk ważne jest unikanie czynników nasilających i stosowanie łagodnych środków myjących, preparatów nawilżających i natłuszczających w myśl zasady - “mokre na mokre, suche na suche”, co oznacza, iż w sytuacji ostrych zmian sączących należy stosować lekkie kremy, a w sytuacji suchych zmian z nadmiernym rogowaceniem - gęste formuły np. gęste kremy i maści zawierające np. ceramidy, czy mocznik.
Reasumując, w przypadku pojawienia się alergicznych zmian skórnych pamiętaj również o:
- delikatnym oczyszczaniu – wybieraj łagodne preparaty myjące bez mydła, substancji zapachowych i drażniących detergentów,
- unikaniu gorącej wody, która może nasilać suchość i świąd,
- łagodzeniu świądu i podrażnień przy pomocy chłodzących kompresów lub wody termalnej Avène w sprayu, która przynosi uczucie ukojenia i pomaga zmniejszyć dyskomfort,
- ochronie skory przed promieniowaniem UV – unikaj nadmiernej ekspozycji na słońce, a odsłonięte miejsca zabezpieczaj odpowiednim preparatem z filtrem SPF (niektóre leki stosowane miejscowo mogą zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV).
- CICALFATE+ Regenerujący krem ochronny SPF50+
Cicalfate
CICALFATE+ Regenerujący krem ochronny SPF50+Łagodzi - Chroni - Regeneruje - Poprawia wygląd blizn - Zapobiega ciemnym plamom - Chroni przed agresją zewnętrzną - Nawilżająca emulsja regenerująca PO ZABIEGACH/PO TATUAŻU
Cicalfate
Nawilżająca emulsja regenerująca PO ZABIEGACH/PO TATUAŻUŁagodzi - Nawilża - Regeneruje - XERACALM A.D Ultrabogata kostka myjąca
XeraCalm A.D
XERACALM A.D Ultrabogata kostka myjącaOdżywia - Łagodzi - Oczyszcza - XERACALM AD Koncentrat kojący
XeraCalm A.D
XERACALM AD Koncentrat kojącyOdżywia - Łagodzi - Regeneruje - Osuszający Spray Regenerujący
Cicalfate
Osuszający Spray RegenerującyRegeneruje - Osusza - Oczyszcza - CICALFATE+ Regenerujący krem ochronny
Regeneracja skóry
Cicalfate
CICALFATE+ Regenerujący krem ochronnyRegeneruje - Łagodzi - Chroni
FAQ
Czy dieta niskohistaminowa pomaga pozbyć się uczuleń skórnych?
Domowe sposoby na uczulenie na skórze mogą obejmować zmianę sposobu żywienia, ale dieta niskohistaminowa nie jest zalecana rutynowo. Sprawdzi się u osób z potwierdzoną nietolerancją histaminy, u których reakcja alergiczna na skórze występuje np. po spożyciu produktów bogatych w histaminę lub uwalniających ją w organizmie (np. kiszonek, dojrzałych serów, pomidorów czy wina).
Uczulenie na skórze u dziecka – jak wygląda i czy warto sprawdzać zdjęcia w sieci?
Uczulenie na skórze u dziecka może objawiać się w różny sposób, zarówno pod postacią swędzących rumieniowych, suchych ognisk, rozsianych zmian skórnych lub swędzących bąbli. Wpisując w wyszukiwarkę frazę „uczulenia na skórze zdjęcia”, pamiętaj, że fotografie z internetu mają charakter wyłącznie poglądowy. Alergie skórne łatwo pomylić z innymi chorobami skóry, w tym infekcjami, dlatego każdą niepokojącą zmianę u dziecka należy skonsultować z lekarzem.
Co może przyczyną nagłego uczulenia na skórze rąk?
Nagłe uczulenie na skórze rąk najczęściej wynika z bezpośredniego kontaktu z silnym alergenem, np. nowym kosmetykiem, środkami do stylizacji paznokci, metalami, czy lateksem często obecnym w rękawiczkach ochronnych lub substancją drażniącą (toksyczną / chemiczną), np. detergentami, środkami dezynfekującymi, czy różnymi środkami czystości. Może być również efektem reakcji na spożyty pokarm, nowy lek lub nagłą ekspozycję na alergeny środowiskowe (np. pyłki czy sierść zwierząt). Najczęściej jednak choroba ta jest wynikiem ostrej reakcji skóry na czynniki zewnętrzne (egzogenne), a rzadziej wewnętrzne.
W sytuacji pojawienia się zmian skórnych o różnej etiologii, w tym alergicznej, konieczna jest wizyta u specjalisty i dalsze zalecenia co do leczenia i diagnostyki. Nieprawidłowo zastosowane leki i złe rozpoznanie choroby może przyczynić się do pogorszenia stanu skóry i zdrowia pacjenta.
Ocena skóry: jaki sposób pielęgnacji skóry twarzy przyjąć?
Z pomocą naszych ekspertów określ czego naprawdę potrzebuje Twoja skóra a następnie odkryj najbardziej odpowiedni sposób jej pielęgnacji.