Czym są wolne rodniki i jak wpływają na skórę?

Cząsteczki lub atomy, które zawierają niesparowane elektrony, występują powszechnie w przyrodzie i organizmach żywych. Określa się je jako wolne rodniki. Powstają zarówno na drodze naturalnych procesów, jak i w wyniku działania czynników zewnętrznych. Odpowiednia ilość tych cząstek w organizmie jest niezbędna, ale w nadmiarze wykazują działanie destrukcyjne, szczególnie na skórę, przyspieszając proces starzenia. Przedstawiamy kompleksowe kompendium wiedzy na temat wolnych rodników — co to jest, jak wpływają na skórę i cały organizm, a także jak zapobiegać ich niekorzystnemu działaniu!

Zaktualizowano dnia , zatwierdzone przez dyrektor medyczny.

Spis treści:

1.Wolne rodniki — czym są?

2.W jaki sposób powstają niesparowane atomy?

3.Wolne rodniki w organizmie — jakie pełnią funkcje?

4.Wolne rodniki — stres oksydacyjny jako zagrożenie

  • Z jakimi chorobami wiąże się stres oksydacyjny?
  • Wolne rodniki a nowotwory

5.Co przyczynia się do powstawania nadmiaru wolnych rodników?

6.Wolne rodniki — co powodują?

7.Wolne rodniki — przykłady ich negatywnego wpływu na skórę

8.Antyoksydanty a wolne rodniki. Jak działają przeciwutleniacze?

9.Co niszczy wolne rodniki? Endo- i egzogenne związki neutralizujące reaktywne formy tlenu

10.Jak chronić skórę przed negatywnym wpływem reaktywnych form tlenu (RFT)?

11.Znaczenie kosmetyków w walce z wolnymi rodnikami

12.Jak utrzymać równowagę? Wolne rodniki a dieta

13.Podsumowanie

14.FAQ

Wolne rodniki — czym są?

Naprzemiennie stosuje się nazwy, takie jak wolne rodniki, rodniki, oksydanty i utleniacze — wszystkie służą do określenia atomów lub cząsteczek, które na ostatniej orbicie posiadają niesparowany elektron. Prawidłowo atom dąży do osiągnięcia parzystej liczby elektronów. W tym celu oddaje zbędny elektron innej cząsteczce lub pobiera od niej kolejny. Zwykle więc rodniki są bardzo reaktywne, czyli zdolne do samodzielnego istnienia. 

Najpowszechniej znane są reaktywne związki tlenu i azotu, przy czym to głównie przemiany tlenu są źródłem szczególnie istotnych dla ludzkiego organizmu. Jako przykład takich związków można wymienić anionorodnik ponadtlenkowy (O2•−) czy rodniki wodoronadtlenkowy (HO2•), hydroksylowy (HO•) i alkoksylowy (RO•).

av_hyaluron_activ_b3_serum_jazzmine_01_1-1_3282770153101

W jaki sposób powstają niesparowane atomy?

Wolne rodniki tlenowe powstają m.in. w wyniku naturalnych procesów biochemicznych zachodzących w organizmie człowieka, takich jak oddychanie komórkowe. Tlen pobierany z otoczenia jest transportowany przez krew do tkanek i narządów, gdzie bierze udział w procesach metabolicznych. W ich trakcie może dochodzić do powstawania niestabilnych cząsteczek tlenu, które łatwo wchodzą w reakcje z innymi składnikami komórek. W efekcie mogą oddziaływać m.in. na lipidy, białka czy cukry, zaburzając ich równowagę i przyczyniając się do stresu oksydacyjnego.

Wolne rodniki w organizmie — jakie pełnią funkcje?

Pewna ilość wolnych rodników jest niezbędna. Mogą one “poszukiwać” brakującego elektronu w całym organizmie, gdzie pełnią funkcję mediatorów i regulatorów wielu procesów fizjologicznych. Do ich podstawowych zadań należą:

  • regulacja procesu metabolicznego komórek, głównie poprzez udział w ich odżywianiu i komunikacji między nimi (przekazywaniu sygnałów),
  • udział w ochronie komórek żernych (fagocytujących),
  • wsparcie działania komórek odpornościowych (limfocytów T),
  • udział w różnicowaniu komórek, głównie zwiększenie ich zdolności adaptacyjnych,
  • udział w usuwaniu martwych komórek z organizmu,
  • oczyszczanie organizmu z drobnoustrojów,
  • utlenianie toksyn i metali (detoksykacja).
av_hyaluron_activ_b3_range_still_life_3282770153101_3282770153170_3282770153217 1x1_png

Wolne rodniki — stres oksydacyjny jako zagrożenie

Obecność wolnych rodników w organizmie jest niezbędna do zachowania zdrowia, jednak w nadmiarze działają one destrukcyjnie. Krążą po organizmie i pozostają poza jego kontrolą. Łącząc się z komórkami, mogą uszkadzać białka, lipidy i strukturę DNA. Każdy niekompletny atom generuje kolejny. W ten sposób powstają wolne rodniki w niebezpiecznej ilości, co określa się jako stres oksydacyjny.

Z jakimi chorobami wiąże się stres oksydacyjny?

  • Miażdżyca — oksydanty uszkadzają ściany naczyń krwionośnych i przyczyniają się do powstawania blaszki miażdżycowej.
  • Schorzenia neurodegeneracyjne, np. stwardnienie rozsiane, choroba Alzheimera.
  • Cukrzyca typu II, co ma związek m.in. z rozwojem insulinooporności. 
  • Zaburzenia widzenia, zaćma.
  • Choroby nerek, np. kamica.
  • Choroby autoimmunologiczne, m.in. łuszczyca.
  • Choroby zapalne o podłożu immunologicznym, m.in. atopowe zapalenie skóry (AZS).
  • Choroby układu oddechowego, m.in. astma, obturacyjne zapalenie płuc.
  • Nowotwory, m.in. piersi, płuc, narządów rodnych.
  • Choroby stawów, głównie poprzez uszkadzanie składników mazi stawowej.

Wolne rodniki a nowotwory

Negatywne działanie wolnych rodników prowadzi do wielu transformacji komórkowych, które mogą prowadzić do rozwoju nowotworu. Komórki tracą naturalną obronę, a białka niezbędne do procesów życiowych przestają pełnić swoje funkcje.

Co przyczynia się do powstawania nadmiaru wolnych rodników?

Pożądane jest, jeśli wolne rodniki występują w organizmie w odpowiedniej ilości, czyli takiej, która wystarcza do neutralizowania toksyn, metali, drobnoustrojów oraz jest niezbędna do udziału w procesach biochemicznych. Niestety nadmierną produkcję wolnych rodników mogą generować różne czynniki, głównie związane ze stylem życia.

Zbyt duża ilość rodników powstaje pod wpływem czynników, takich jak np.:

  • stres,
  • brak snu, przemęczenie,
  • niezdrowa dieta, głównie pokarmy smażone i wysoko przetworzone,
  • używki, zwłaszcza palenie papierosów i alkohol,
  • promieniowanie UV,
  • promieniowanie jonizujące,
  • ultradźwięki,
  • zanieczyszczenia atmosferyczne,
  • brak aktywności fizycznej, ale także nadmierne forsowanie ciała,
  • choroby, zwłaszcza te, którym towarzyszy przewlekły stan zapalny,
  • przyjmowanie niektórych leków.
av_hyaluron_activ_b3_creme_jazzmine_03_9-16_3282770400700

Wolne rodniki — co powodują?

Rodnik, który nie znalazł cząsteczki, od której może przyjąć elektron bez szkody dla organizmu, odbiera go od cząsteczki prawidłowo funkcjonującej, co prowadzi do jej zniszczenia. Wolne rodniki atakują różne tkanki i narządy, ale najbardziej narażony jest układ oddechowy i krążeniowy, narząd wzroku oraz mózg.

Wolne rodniki — przykłady ich negatywnego wpływu na skórę

Omawiając negatywny wpływ wolnych rodników tlenowych, warto zwrócić szczególną uwagę na ich oddziaływanie na urodę, zwłaszcza cerę dojrzałą. Uważa się, że stres oksydacyjny jest jedną z głównych przyczyn przedwczesnego starzenia się organizmu, w tym jego widocznej części, czyli skóry. Wolne rodniki mogą oddziaływać na lipidy budujące warstwę rogową naskórka, dochodzi do osłabienia naturalnej bariery ochronnej skóry. W efekcie zaburzone zostaje także funkcjonowanie płaszcza hydrolipidowego, który odpowiada za utrzymanie odpowiedniego poziomu nawilżenia i ochronę przed czynnikami zewnętrznymi. Skóra staje się bardziej podatna na przesuszenie, szybciej traci wilgoć i może reagować uczuciem ściągnięcia lub dyskomfortu.

Wolne rodniki na twarzy nasilają stan zapalny, a to sprawia, że skóra staje się bardziej skłonna do podrażnień. Łatwo się czerwieni, nadmiernie reaguje na zmienne warunki pogodowe, detergenty czy alergeny. U osób ze schorzeniami dermatologicznymi, autoimmunologicznymi lub tymi o podłożu immunologicznym, często dochodzi do nasilenia objawów w następstwie stresu oksydacyjnego.

Destrukcyjne działanie wolnych rodników dotyczy nie tylko naskórka, ale też głębszych warstw skóry. Związki te prowadzą do uszkodzenia podstawowych składników budulcowych — kolagenu, elastyny, kwasu hialuronowego. W konsekwencji pojawiają się zmarszczki, a tkanki tracą naturalną jędrność i napięcie. Włókna kolagenowe stają się słabe, rozciągnięte. Obniżona gęstość skóry i zmniejszenie jej nawilżenia to główne przyczyny powstawania zmarszczek i głębszych bruzd skóry twarzy.

Nadmiar rodników przyczynia się do przyspieszenia procesu starzenia się skóry, a także powstawania innych niedoskonałości. Osłabione tkanki tracą naturalny koloryt — oksydanty wpływają na melanocyty, czyli komórki barwnikowe skóry. To z kolei powoduje zwiększoną podatność na powstawanie przebarwień. Stres oksydacyjny może towarzyszyć trądzikowi, a świąd skóry wynikający z nadmiernej suchości, zaburzenia procesu keratynizacji (pogrubienia warstwy rogowej).

Antyoksydanty a wolne rodniki. Jak działają przeciwutleniacze?

Zarówno dla zdrowia skóry, jak i całego organizmu, niezwykle istotny jest odpowiedni poziom antyoksydantów, inaczej przeciwutleniaczy. Są to związki, które mają zdolność neutralizacji wolnych rodników tlenowych. Proces ten zachodzi na drodze złożonych przemian, jednak w uproszczeniu polega to na tym, że związki takie oddają lub przyjmują niesparowany elektron, bez negatywnego wpływu na ciało. Określa się to jako działanie antyoksydacyjne, czy też przeciwutleniające.

Co niszczy wolne rodniki? Endo- i egzogenne związki neutralizujące reaktywne formy tlenu

Część antyoksydantów występuje naturalnie w organizmie. Są to związki endogenne — całkowicie lub częściowo wytwarzane w organizmie. Do takich zalicza się m.in. melatoninę, kwas moczowy i liponowy, albuminę, estrogen, glutation i koenzym Q10. Niestety w dzisiejszych czasach, ze względu na intensywny tryb życia, często dochodzi do zachwiania równowagi między wolnymi rodnikami a związkami, które je neutralizują. Konieczne jest więc dostarczanie substancji antyoksydacyjnych z zewnątrz. Działanie takie wykazują głównie:

  • witaminy E, A i C,
  • minerały, m.in. cynk, selen, mangan,
  • flawonoidy, np. kwercetyna,
  • karotenoidy, np. beta-karoten,
  • ksantofile, np. astaksantyna,
  • betalainy, m.in. betanina i betacyjanina.
av_hyaluron_activ_b3_creme_still_life_05_Texture_3282770153170 1x1

Jak chronić skórę przed negatywnym wpływem reaktywnych form tlenu (RFT)?

Mając świadomość, jak szkodliwy wpływ na ciało i urodę ma nadmiar reaktywnych form tlenu, czyli oksydantów, warto dowiedzieć się, jak zapobiegać ich powstawaniu. Przede wszystkim należy unikać czynników, które generują ich wytwarzanie. Już drobne zmiany złych nawyków mogą zdziałać cuda!

Jak się pozbyć nadmiaru wolnych rodników? Należy zwracać szczególną uwagę na dietę bogatą w antyoksydanty oraz chronić skórę przed zanieczyszczeniami i nadmiarem promieni UV. Bardzo ważna jest też prawidłowa pielęgnacja zewnętrzna. Kosmetyki zawierające związki antyoksydacyjne poprawiają stan skóry i zabezpieczają ją przed wolnymi rodnikami.

Znaczenie kosmetyków w walce z wolnymi rodnikami

Skóra a zwłaszcza jej zewnętrzna warstwa (naskórek), jest szczególnie narażona na niszczące działanie wolnych rodników, dlatego warto troszczyć się o nią kompleksowo. Przede wszystkim stosuj preparaty z filtrami UV, a jeszcze lepiej jeśli sięgniesz po produkt, który zawiera również filtr chroniący przed HEV, czyli światłem niebieskim, które generuje powstawanie ogromnej ilości oksydantów. Co więcej, dbaj również o dostarczanie do tkanek substancji o właściwościach neutralizujących RFT. Choć nie da się całkowicie uniknąć kontaktu z wolnymi rodnikami, regularne stosowanie kosmetyków zawierających antyoksydanty może wspierać skórę w neutralizowaniu ich nadmiaru i pomagać chronić ją przed skutkami stresu oksydacyjnego.

Jedną z innowacyjnych odpowiedzi na problem oksydacyjnego starzenia się skóry jest gama Hyaluron Activ B3 od Avène. Kosmetyki te łączą działanie niacynamidu (witaminy B3) oraz czystego kwasu hialuronowego, skutecznie stymulując regenerację komórkową i przedłużając żywotność komórek, co pozwala działać na podstawowe przyczyny starzenia się skóry. Składniki te wspierają naturalne mechanizmy obronne, zwalczając wolne rodniki, redukując zmarszczki, stany zapalne i oznaki zmęczenia skóry.

Formuły kosmetyków z tej gamy zawierają również składniki o właściwościach antyoksydacyjnych, takie jak ekstrakt z Haritaki, znany ze swojego potencjału w ochronie skóry przed stresem oksydacyjnym. Dzięki temu pielęgnacja może wspierać skórę w utrzymaniu równowagi i komfortu, a także pomagać chronić ją przed negatywnym wpływem czynników zewnętrznych.

Antyoksydanty zawarte w kosmetykach dbają o zachowanie prawidłowego mikrokrążenia, tym samym umożliwiają dotlenianie i odżywianie tkanek. Chronią warstwę rogową (zewnętrzną) naskórka poprzez neutralizację wolnych rodników jeszcze zanim zdążą one wpłynąć negatywnie na skórę. W razie potrzeby wspomagają też redukcję stanu zapalnego, przebarwień oraz innych problemów powstających w następstwie stresu oksydacyjnego. Regularne stosowanie produktów z gamy Hyaluron Activ B3, takich jak:

  • Krem odbudowujący komórki. 
  • Skoncentrowane serum wypełniające.
  • Krem na noc z retinaldehydem.

pozwala skutecznie chronić skórę przed działaniem oksydantów, a jednocześnie poprawia jej jędrność, strukturę i ogólną kondycję.

Jak utrzymać równowagę? Wolne rodniki a dieta

Związki przeciwutleniające warto dostarczać także wraz z pożywieniem. Najwięcej substancji o właściwościach pozytywnych dla zdrowia i urody znajduje się w świeżych owocach i warzywach, takich jak np.:

  • pomidory, buraki, marchew, papryka, seler, natka pietruszki, szczypiorek, kukurydza;
  • truskawki, maliny, jagody, żurawina, grejpfruty, winogrona, wiśnie, mango.

Antyoksydanty znajdziesz też w ziołach, zielonej herbacie, miłorzębie japońskim, dzikiej róży, arnice górskiej, rumianku i lukrecji. Unikaj natomiast produktów z dużą zawartością konserwantów i potraw smażonych.

Podsumowanie

  • Wolne rodniki to cząsteczki tlenu z niesparowanym elektronem, które powstają naturalnie w organizmie i pod wpływem czynników zewnętrznych i wewnętrznych: stresu, promieniowania UV, zanieczyszczeń środowiskowych, niezdrowego stylu życia (niewłaściwa dieta, używki, brak snu).
  • W niewielkich ilościach pełnią ważne funkcje, m.in. wspierają odporność i detoksykację, ale ich nadmiar prowadzi do stresu oksydacyjnego.
  • Stres oksydacyjny jest główną przyczyną starzenia się organizmu. Przyczynia do rozwoju wielu chorób, uszkadza kolagen, elastynę i osłabia naturalne struktury ochronne, co sprzyja pojawieniu się zmarszczek, przebarwień i utracie jędrności skóry. 
  • Co na wolne rodniki? Skuteczną ochronę zapewniają przeciwutleniacze, dostarczane z pożywieniem, suplementami i kosmetykami — neutralizują wolne rodniki i wspierają zdrowie całego organizmu, w tym skóry. Warto też stosować się do podstawowych zasad zdrowego trybu życia.
av_hyaluron_activ_b3_dermato_02_9-16_3282770400700

FAQ

Czy można cofnąć uszkodzenia skóry spowodowane przez wolne rodniki?

Wolne rodniki prowadzą do trwałych uszkodzeń struktury tkanek. Jednak dbając o kompleksowe wzmocnienie procesów regeneracyjnych, wiele niedoskonałości można skutecznie zredukować lub całkowicie usunąć.

Jak rozpoznać, że wolne rodniki oddziałują negatywnie na cerę?

Do wizualnych objawów stresu oksydacyjnego zalicza się m.in. utratę naturalnej promienności cery, powstawanie przebarwień, nadmierną suchość lub wręcz przeciwnie, czyli skłonność do przetłuszczania skóry, utratę jędrności i przedwczesne powstawanie zmarszczek.

W jakim wieku warto zacząć chronić skórę przed oksydantami?

Na działanie rodników szczególnie narażone są osoby starsze, ale ich nadmiar (głównie związany z niewłaściwym stylem życia i czynnikami środowiskowymi) może dotyczyć osób w każdym wieku, także dzieci. O wiele łatwiej zapobiegać, niż zwalczać skutki stresu oksydacyjnego, dlatego preparaty o działaniu przeciwutleniającym warto stosować już po 20. roku życia, a nawet wcześniej, wybierając produkty odpowiednie do typu cery i wieku. 

Jak powstają wolne rodniki?

Wolne rodniki powstają naturalnie w organizmie podczas oddychania komórkowego i innych procesów metabolicznych. Ich nadmiar może być wywołany przez czynniki zewnętrzne, takie jak promieniowanie UV, zanieczyszczenia, stres, palenie papierosów czy niezdrowa dieta.

Co zabija wolne rodniki w organizmie?

Wolne rodniki są neutralizowane przez antyoksydanty – związki, które oddają im elektron, stabilizując ich strukturę. Do najskuteczniejszych należą witaminy C i E, polifenole, koenzym Q10 oraz enzymy naturalnie produkowane przez organizm.

Jak pozbyć się wolnych rodników?

Aby ograniczyć ilość wolnych rodników, warto stosować dietę bogatą w warzywa, owoce i produkty zawierające antyoksydanty. Równie ważne jest unikanie stresu, dymu papierosowego, nadmiernej ekspozycji na słońce i prowadzenie aktywnego trybu życia.