Kwas azelainowy – na co? Hit na trądzik, przebarwienia i rumień

Poniższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Kwas azelainowy zawarty w kosmetyku należy stosować zgodnie z zaleceniami producenta lub dermatologa. Kwas azelainowy to składnik od lat stosowany w dermatologii, który w ostatnich latach zyskał popularność w kosmetologii jako jeden z najbardziej uniwersalnych i dobrze tolerowanych kwasów. Doceniają go zarówno dermatolodzy, jak i osoby zmagające się z problemami skórnymi, takimi jak trądzik, przebarwienia czy rumień. Dzięki swojemu wielokierunkowemu działania znajduje zastosowanie przy różnych typach cer (naczyniowa, skłonna do trądziku), nawet przy cerze wrażliwej.

Zaktualizowano dnia , zatwierdzone przez dyrektor medyczny.

Spis treści:

1. Czym jest kwas azelainowy i na co działa? 

2. Kwas azelainowy – działanie 

3. Kwas azelainowy: właściwości i zastosowanie w domowej pielęgnacji 

  • Kwas azelainowy na trądzik pospolity
  • Stosowanie kwasu azelainowego na trądzik różowaty i rumień
  • Jak działa kwas azelainowy na przebarwienia?

4. Kwas azelainowy: efekty stosowania 

5. Skóra wrażliwa, alergiczna i atopowe zapalenie skóry – czy kwas to bezpieczne rozwiązanie dla skóry z problemami? 

6. Kwas azelainowy – z czym nie łączyć? 

7. Jak stosować kwas azelainowy? 

8. FAQ

 

Podsumowanie:

  • Kwas azelainowy to jeden z najbardziej uniwersalnych składników aktywnych stosowanych w dermatologii i kosmetologii. Ma wielokierunkowe działanie i można go stosować przy różnych typach cer, , dzięki czemu sprawdza się przy skórze wrażliwej i problematycznej.
  • Jego wielokierunkowe działanie obejmuje właściwości przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, regulujące wydzielanie sebum i rozjaśniające przebarwienia. Dodatkowo delikatnie złuszcza naskórek, działa antyoksydacyjnie i wspiera poprawę struktury skóry.
  • Kwas azelainowy jest szczególnie ceniony w pielęgnacji trądziku pospolitego, trądziku różowatego oraz skóry z rumieniem. Pomaga zmniejszyć zmiany zapalne i zaczerwienienia zazwyczaj bez ryzyka silnych podrażnień.
  • Efekty stosowania zależą od stężenia i regularności aplikacji – w pielęgnacji domowej wykorzystuje się niższe stężenia, natomiast wyższe są zarezerwowane dla terapii dermatologicznych. Widoczna poprawa kondycji skóry pojawia się stopniowo i wymaga cierpliwości.
  • Kwas azelainowy może być stosowany codziennie i przez cały rok, ponieważ nie wykazuje działania fototoksycznego. Kluczowe znaczenie ma jednak prawidłowe łączenie jego z innymi składnikami oraz codzienna ochrona przeciwsłoneczna.

Czym jest kwas azelainowy i na co działa?

Kwas azelainowy to organiczny związek chemiczny należący do grupy kwasów dikarboksylowych. Naturalnie występuje m.in. w zbożach, takich jak pszenica czy jęczmień. W kosmetologii i dermatologii wykorzystywany jest ze względu na szerokie spektrum działania oraz fakt, że może być stosowany niezależnie od rodzaju skóry. Nie powoduje intensywnego złuszczania, nie uwrażliwia na słońce i nie narusza bariery hydrolipidowe, o ile jest stosowany prawidłowo.

AV_SUNSIMED-PIGMENT_FRONT_80ml_FHDI_3282770392791

Kwas azelainowy – działanie

Działanie kwasu azelainowego wynika z jego zdolności do oddziaływania na różne mechanizmy zachodzące w skórze jednocześnie. 

  • Charakteryzują go właściwości przeciwbakteryjne – hamuje namnażanie bakterii Cutibacterium acnes, które odgrywają kluczową rolę w rozwoju trądziku, redukuje stany zapalne i zmniejsza ryzyko powstawania nowych niedoskonałości. 
  • Normalizuje wydzielanie sebum –reguluje pracę gruczołów łojowych i ogranicza zatykanie porów, zapobiegając tworzeniu się zaskórników.
  • Działa przeciwzapalnie, łagodząc zaczerwienienia, podrażnienia i rumień na twarzy, co ma szczególne znaczenie w pielęgnacji skóry naczynkowej oraz przy trądziku różowatym.
  • Rozjaśnia skórę poprzez hamowanie aktywności enzymu odpowiedzialnego za produkcję melaniny (tyrozynaza), co sprzyja wyrównaniu kolorytu skóry i redukcji przebarwień. 
  • Wykazuje delikatne właściwości keratolityczne, wspomagając złuszczanie naskórka i wygładzenie jego struktury.
  • Działa antyoksydacyjnie – neutralizuje wolne rodniki, spowalniając procesy starzenia.

Istotne jest także jego łagodne oddziaływanie na skórę – kwas azelainowy zazwyczaj nie powoduje gwałtownych reakcji, dlatego często bywa polecany osobom, dla których celem pielęgnacji jest przede wszystkim zdrowa skóra, a nie krótkotrwały efekt kosztem podrażnień.

Kwas azelainowy: właściwości i zastosowanie w domowej pielęgnacji

Właściwości kwasu azelainowego sprawiają, że znajduje on szerokie zastosowanie w codziennej pielęgnacji skóry problematycznej. W zależności od potrzeb może wspierać walkę z trądzikiem, rumieniem oraz przebarwieniami, dlatego warto przyjrzeć się bliżej jego działaniu w konkretnych przypadkach.

AV_SUNSIMED-PIGMENT_FRONT-VERTICAL-OUTERPACKAGING_FHDI_3282770392791

Kwas azelainowy na trądzik pospolity

Kwas azelainowy uznawany jest za jedno z łagodniejszych rozwiązań stosowanych w najlepszych kosmetykach na trądzik oraz w pielęgnacji skóry skłonnej do niedoskonałości. Działa na kilka przyczyn jednocześnie: zmniejsza stan zapalny, ogranicza namnażanie bakterii Cutibacterium acnes oraz normalizuje wydzielanie sebum. Osoby zmagające się z trądzikiem pospolitym często doceniają fakt, że kwas ten nie przesusza skóry tak intensywnie jak inne składniki aktywne. Dzięki temu może być stosowany długotrwale, również jako element pielęgnacji podtrzymującej efekty terapii dermatologicznej.

Stosowanie kwasu azelainowego na trądzik różowaty i rumień

Na szczególną uwagę zasługuje zastosowanie pielęgnacji z kwasem azelainowym u osób borykających się z trądzikiem różowatym, dla których liczy się skuteczność połączona z łagodnym działaniem. Kwas azelainowy pomaga redukować stany zapalne, grudki i krostki, bez naruszania bariery hydrolipidowej skóry czy nasilania nadwrażliwości skóry. 

Przy regularnym stosowaniu może również zmniejszać rumień na twarzy, co jest niezwykle istotne dla osób z cerą naczynkową i skórą wrażliwą. Jego łagodne działanie sprawia, że zazwyczaj nie wywołuje gwałtownego zaczerwienienia, uczucia dyskomfortu czy pieczenia skóry, charakterystycznego dla silniejszych kwasów.

Jak działa kwas azelainowy na przebarwienia?

Jednym z istotnych zastosowań kwasu azelainowego jest redukcja przebarwień. Substancja ta hamuje aktywność tyrozynazy, enzymu odpowiedzialnego za produkcję melaniny, dzięki czemu stopniowo rozjaśnia istniejące zmiany pigmentacyjne i zapobiega powstawaniu nowych.

Kwas azelainowy może być stosowany także w okresie letnim, ponieważ nie wykazuje działania fotouczulającego, co odróżnia go od wielu innych kwasów wykorzystywanych w pielęgnacji. Bardzo dobrze sprawdza się w pielęgnacji całorocznej, choć nie zwalnia z konieczności codziennej ochrony przeciwsłonecznej. Promieniowanie UV może bowiem nasilać zarówno zmiany trądzikowe, jak i przebarwienia, dlatego aplikacja kremu z filtrem SPF 30 lub wyższym jest niezbędnym elementem pielęgnacji. Dobrym rozwiązaniem  w takiej sytuacji są preparaty przeciwsłoneczne z kwasem azelainowym np. SUNSIMED PIGMENT WYRÓB MEDYCZNY*SUN ekspert przeciw przebarwieniom z kwasem azelainowym, który łączy potrzebę ochrony skóry przed promieniowaniem z przeciwdziałaniem zaburzeniom pigmentacji. 

**To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą. Producent: Pierre Fabre Medicament Francja. Dystrybutor: Pierre Fabre Dermo-Cosmetique Polska Sp. z o.o

Kwas azelainowy: efekty stosowania

Efekty działania kwasu azelainowego zależą w dużej mierze od jego stężenia. W codziennej pielęgnacji najczęściej sięga się po kosmetyki zawierające umiarkowane stężenia tej substancji, zwykle w zakresie kilku procent (2-8%), które pozwalają stopniowo poprawiać kondycję skóry przy stosunkowo niewielkim ryzyku nadmiernego podrażnienia. Preparaty o niższym stężeniu dostępne są bez recepty i sprawdzają się jako element długofalowej rutyny pielęgnacyjnej. 

Z kolei wyższe stężenia kwasu azelainowego (zwykle 15-20%, czasem do 25%) wykorzystywane są w leczeniu trądziku pospolitego i trądziku różowatego pod kontrolą dermatologa – ich silniejsze działanie wymaga indywidualnego dopasowania przez lekarza i nadzoru specjalisty. W praktyce zaleca się rozpoczynanie kuracji od mniejszych stężeń, aby skóra mogła się najpierw zaadaptować do formuły. Warto też zaznaczyć, że wyższe stężenia, stosowane m.in. przy peelingach chemicznych, mogą powodować przejściowe podrażnienia, zanim skóra zdąży się do nich przyzwyczaić.

Do najczęściej obserwowanych efektów działania kwasu azelainowego w pielęgnacji skóry należą:

  • zmniejszenie liczby zmian zapalnych,
  • wyrównanie kolorytu skóry,
  • redukcja przebarwień pozapalnych,
  • ograniczenie rumienia,
  • wygładzenie struktury naskórka.

Kwas azelainowy przynosi stopniowe efekty, dlatego wymaga regularności i cierpliwości.

AV_SUNSIMED-PIGMENT_FRONT-HORIZONTAL-OUTERPACKAGING_80ml_FHDI_3282770392791

Skóra wrażliwa, alergiczna i atopowe zapalenie skóry – czy to bezpieczne rozwiązanie?

Kwas azelainowy jest jednym z nielicznych kwasów dobrze tolerowanych przez osoby zmagające się z problemem nadwrażliwości skóry. Jego łagodne działanie sprawia, że rzadziej powoduje działania niepożądane w porównaniu do innych składników aktywnych. Dlatego niekiedy można go spotkać w kosmetykach dla alergików, choć zawsze warto wprowadzać go stopniowo i obserwować reakcję skóry. Jeśli zmagasz się np. z atopowym zapaleniem skóry lub innymi dermatozami, stosowanie kosmetyków z kwasem azelainowym należy najpierw skonsultować z dermatologiem.

Kwas azelainowy – z czym nie łączyć?

Kwas azelainowy jest składnikiem wszechstronnym, jednak w pielęgnacji warto zachować ostrożność przy łączeniu go z innymi silnie działającymi substancjami aktywnymi. W tej samej rutynie lepiej unikać jednoczesnego stosowania kwasów AHA i BHA, takich jak kwas glikolowy czy salicylowy, a także retinoidów, ponieważ takie połączenia mogą prowadzić do nadmiernego złuszczania, zaczerwienienia i podrażnień. W przypadku terapii dermatologicznych, zwłaszcza przy stosowaniu doustnych leków na trądzik, równoczesne używanie kosmetyków z kwasem azelainowym wymaga konsultacji ze specjalistą. Ostrożności wymaga również łączenie go z witaminą C oraz z nadtlenkiem benzoilu – w takich przypadkach najlepiej rozdzielić aplikację na różne pory dnia lub stosować je naprzemiennie. 

Bezpiecznym i dobrze tolerowanym rozwiązaniem jest natomiast połączenie kwasu azelainowego z niacynamidem oraz kwasem hialuronowym, które wspierają jego działanie i jednocześnie nawilżają oraz poprawiają komfort skóry.

Jak stosować kwas azelainowy?

Kwas azelainowy należy stosować zgodnie z zaleceniami producenta lub dermatologa. Preparaty z tym składnikiem aplikuje się zazwyczaj na oczyszczoną i suchą skórę twarzy raz lub dwa razy dziennie, omijając okolice oczu, ust oraz błon śluzowych. Ze względu na fakt, że kwas azelainowy nie wykazuje działania fototoksycznego, może być bezpiecznie stosowany codziennie i przez cały rok, również w okresie letnim. W przypadku pojawienia się uczucia suchości lub dyskomfortu warto zmniejszyć częstotliwość aplikacji i dać skórze czas na adaptację. Jeśli objawy będą się utrzymywać, warto skonsultować dalsze stosowanie kwasu ze specjalistą.

FAQ

Czy można łączyć kwas azelainowy z retinolem, niacynamidem lub witaminą C?

Kwas azelainowy dobrze współpracuje z niacynamidem, natomiast należy unikać łączenia go z kwasami AHA czy BHA. Z witaminą C najlepiej stosować go naprzemiennie lub o różnych porach dnia. Takie rozdzielenie składników zmniejsza ryzyko podrażnień i pozwala zachować skuteczne działanie każdej z substancji.

Po jakim czasie widać efekty stosowania kwasu azelainowego?

Pierwsze efekty, takie jak zmniejszenie zaczerwienienia czy poprawa struktury skóry, mogą być zauważalne po 2–4 tygodniach regularnego stosowania. Na redukcję przebarwień i wyraźną poprawę zmian trądzikowych zwykle trzeba poczekać 6–12 tygodni.

Czy kwas azelainowy powoduje łuszczenie i podrażnienie skóry?

Kwas azelainowy działa łagodniej niż wiele innych kwasów i zazwyczaj nie powoduje intensywnego złuszczania skóry. U osób ze skórą wrażliwą (szczególnie i przy wyższych stężeniach kwasu) mogą jednak wystąpić przejściowe objawy, takie jak lekkie pieczenie czy suchość, zwłaszcza na początku stosowania.

Czy kwas azelainowy można stosować latem i w ciąży?

Tak, kwas azelainowy nie wykazuje działania fototoksycznego, dlatego może być stosowany latem. Jest również uznawany za dobrze tolerowany składnik w pielęgnacji skóry ciężarnych jednak każdorazowo należy skonsultować jego użycie z lekarzem.

Źródła:

  1. Reszke R, Szepietowski J. Kwas azelainowy w lecznictwie dermatologicznym w świetle aktualnego stanu wiedzy (Azelaic acid in dermatological treatment – current state of knowledge). Przegl Dermatol. 2016;103:337–343. doi:10.5114/dr.2016.61785.
  2. Świerczewska Z, Barańska-Rybak W. Rola kwasu azelainowego w leczeniu trądziku. Dermatologia po Dyplomie. 2022;5.
  3. Kulasińska J, Faruga-Lewicka W. Zastosowanie azeloglicyny w pielęgnacji cery naczyniowej i trądziku różowatego. Aesth Cosmetol Med. 2023;12(6):223-227. doi.org/10.52336/acm.2023.029
  4. Dębek P, Piotrowska A, Nastałek M, Totko-Borkusiewicz N, Czerwińska-Ledwig O, Zuziak R, Pilch W. Zastosowanie kwasu azelainowego w wybranych schorzeniach dermatologicznych. Medycyna Rodzinna. 2018;21(4):307–314. doi:10.25121/MR.2018.21.4.307.